ZOO jest czynne w codziennie, w każdą niedzielę i święta od godz. 9.00.
Witamy w Warszawskim
Ogrodzie zoologicznym
A A + A

Nauka

Badania nad reakcją szczurów na zapach drapieżników

Dzięki uprzejmości Warszawskiego ZOO grupa badaczy z Instytutu Psychologii PAN, Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN oraz Max Planck Institute for Ornithology pozyskała próbki moczu lwa (Panthera leo) oraz tygrysa sumatrzańskiego (Panthera tigris sumatrae). Uzyskane próbki wykorzystywane są przez polskich i niemieckich badaczy w badaniach behawioralnych jako naturalny stresor.

U ofiar drapieżników wyewoluowały specyficzne adaptacje, które pozwalają rozpoznawać, unikać i bronić się przed drapieżnikami. Wiele gatunków jest bardzo wyczulonych na obecność zwierząt drapieżnych. Typowym źródłem tych zapachów są skóra i sierść, mocz, odchody, a także wydzieliny gruczołów okołoodbytowych - np. TMT (trimetylotiazol) u lisów. Unikanie zapachów mięsożerców zaobserwowano u wielu gatunków ssaków m.in. szczurów, myszy, nornic, jeleni, królików, jeży, świstaków i owiec. Wykryciu zagrożenia towarzyszą charakterystyczne objawy behawioralne, które obejmują hamowanie aktywności eksploracyjnej oraz zachowań nieobronnych, takich jak żerowanie, grooming (czyszczenie ciała), oraz zmiana siedliska na bezpieczniejsze. U szczurów laboratoryjnych zaobserwowano również zmniejszenie liczebności miotów.

Mocz jest nośnikiem wielu sygnałów chemicznych - badania wskazują, że istotnymi składnikami w generowaniu reakcji lękowej, które są obecne w różnym stężeniu u wszystkich drapieżników są PEA (2-fenyloetyloamina) oraz związki siarki, będące produktami trawienia białka zwierzęcego.

Reakcje na zapach drapieżnika dają możliwość wglądu we wrodzone reakcje lękowe zwierząt oraz w funkcjonowanie osi HPA (podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej), która koordynuje uwalnianie hormonów (m.in. kortykosteronu) odpowiedzialnych za regulację reakcji organizmu na stres. Wyniki badań nad reakcją na zapach zwierząt drapieżnych nie są jednak spójne – w wielu przypadkach (szczególnie w badaniach polowych) nie udało się badaczom wywołać reakcji lękowej u badanych osobników. W tej sytuacji wartościowa jest systematyczna obserwacja reakcji wolno żyjących kolonii dzikich szczurów.

Badania behawioralne prowadzone na szczurach wędrownych (Rattus norvegicus) (ryc. 1 Dziki szczur wędrowny) są szczególnie interesujące z dwóch powodów:
(a) szczur jest jednym z najczęściej wykorzystywanych w badaniach gatunków oraz modelem zachowania innych ssaków;
(b) szczur jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych zwierząt kręgowych na Ziemi i zarazem jednym z najbardziej uciążliwych szkodników.

Badanie przeprowadzono na kolonii szczurów zamieszkujących jedno z gospodarstw na obrzeżach Warszawy. Do jednego z pomieszczeń wstawiono specjalnie skonstruowany dwuczęściowy boks (ryc. 2). Do obu części codziennie o tej samej porze wykładano 15 peletek karmy. Przez 3 dni w jednej z części prezentowano zwierzętom zapach moczu jednego drapieżnika (kolejno pumy, lisa, kota, psa, lwa, tygrysa, kojota, wilka). Po dwóch dniach przerwy prezentowano znów przez 3 dni w drugim boksie zapach moczu pochodzącego od innego drapieżnika. Badana była przede wszystkim latencja (opóźnienie) spożycia każdej z 15 wyłożonych peletek. Z przeprowadzonych analiz wynika, iż żaden z zapachów nie wywołał u szczurów reakcji unikania, co jest ważne nie tylko z punktu widzenia metodyki badań psychologicznych i biologicznych, lecz także ze względów praktycznych – zapach drapieżników często znajduje zastosowanie jako odstraszacz (repelent) szkodników jakimi są np. szczury, myszy i kuny. Wyniki naszych badań potwierdzają hipotezę, zgodnie z którą żerowanie gryzoni na dobrze znanym terytorium oraz w bliskim sąsiedztwie nor i innych schronień nie jest hamowane poprzez pośrednie wskazówki ryzyka ataku drapieżnika (obecność jego moczu lub kału). Brak reakcji na zapachy stosowane w badaniu sugeruje, że większe znaczenie dla indukowania reakcji unikania mają cechy środowiska, takie jak np. odległość od schronienia i natężenie światła.

Rycina 2. Przestrzeń doświadczalna służąca do badania dzikiej kolonii szczurów. A i B: miejsca gdzie codziennie o tej samej porze wykładano szczurom po 15 peletek karmy laboratoryjnej.
Rycina 2. Przestrzeń doświadczalna służąca do badania dzikiej kolonii szczurów. A i B: miejsca gdzie codziennie o tej samej porze wykładano szczurom po 15 peletek karmy laboratoryjnej.

Fragmenty nagrań z badania
 


Pełny opis badania znajduje się w publikacji: 

Stryjek, R., Mioduszewska, B., Spaltabaka-Gędek, E., Juszczak, G. (2018). Wild Norway Rats Do Not Avoid Predator Scents When Collecting Food in a Familiar Habitat: A Field Study. Scientific Reports. - www.nature.com

Pełny opis badania "Wild Norway Rats Do Not Avoid"


Próbki moczu z Warszawskiego Ogrodu Zoologicznego znajdują wykorzystanie także w innych badaniach np.:

Khalil, R., & Fendt, M. (2017). Increased anxiety but normal fear and safety learning in orexin-deficient mice. Behavioural brain research, 320, 210-218. - www.researchgate.net