Siano, lucerna i żywienie zwierząt w ZOO – fakty

Od lewej lucerna polska,                                   Lucerna polska                                                    Lucerna z południa Europy
od prawej lucerna z Europy

Fot: Anna Węgrzynowicz

W ostatnich dniach w przestrzeni publicznej pojawiło się wiele pytań dotyczących zakupu siana i lucerny dla zwierząt w Warszawskim ZOO. Dlatego przedstawiamy fakty na temat żywienia zwierząt oraz zasad zakupu pasz.

Warszawskie ZOO to miejsce, gdzie żywienie zwierząt traktujemy niezwykle poważnie – od zamówienia po rozdział karmy dla poszczególnych zwierząt, bo od tego zależy ich zdrowie i kondycja. Zapewniamy zwierzętom dietę zbilansowaną i zgodną z ich potrzebami biologicznymi.

Żywienie zwierząt roślinożernych w warunkach ZOO

ZOO realizuje zakupy zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych. Oprócz suszonej lucerny dla zwierząt roślinożernych kupowane jest siano, zielonka z traw i z lucerny, liściarka, słoma, mieszanki granulowane czy dodatki paszowe (np. witaminy, lizawki solne itp.).

Podstawowe zakupy realizujemy w Polsce. Większość paszy dla roślinożerców (w tym 90 ton zakontraktowanego siana) pochodzi z Polski, a suszona lucerna (jak w innych ZOO), bywa importowana. Specjalistyczne produkty, których nie produkuje się w Polsce lub brakuje dostawców będących w stanie spełnić postawione wymagania konieczne do żywienia egzotycznych gatunków zwierząt są zamawiane za granicą, ale i tak najczęściej poprzez polskich dystrybutorów.

Kilka podstawowych faktów:

• Żywienie zwierząt w ogrodach zoologicznych jest znacznie bardziej skomplikowane niż żywienie zwierząt gospodarskich.
• Warszawskie ZOO utrzymuje ponad 9000 zwierząt reprezentujących blisko 500 gatunków.
• Dawki pokarmowe są dostosowywane do wymagań żywieniowych konkretnych gatunków.
• Do zwierząt korzystających z lucerny należą przede wszystkim żyrafy, antylopy bongo i pudu, a jako dodatek zjadają ją goryle i szympansy.
• Bongo ma status gatunku krytycznie zagrożonego (CR), a w naturze występuje zaledwie ok. 100 osobników tej antylopy.

Fakty dotyczące siana i lucerny

Warszawskie ZOO potrzebuje i siana łąkowego i lucerny. Lucerna kupowana jest zarówno jako świeża (czyli zielonka), jak i suszona. Zakupywane siano musi spełniać określone wymagania: charakteryzować się swoistą barwą, strukturą oraz zapachem, mieć odpowiednią wilgotność, być wolne od zanieczyszczeń, pleśni czy gatunków roślin trujących, a także zostać zebrane w odpowiedniej fazie rozwoju traw. Kupowana suszona lucerna również musi spełniać podobne wymagania, a dodatkowo powinna być jednogatunkowa, a więc uprawiana w czystym siewie. Zawsze dokładnie przedstawiamy wymagania potencjalnym dostawcom. Jeśli kupione pasze nie spełniają wymagań, nie trafiają do zwierząt, a wracają do dostawcy.

Siano

• Siano, w tym roku o wartości ok. 116 tys. zł, zostało kupione od polskiego rolnika.
• Większość roślinożernych zwierząt w ZOO zjada siano (czyli suszoną mieszankę traw), dlatego ZOO kupuje je  w dużych ilościach, ogłaszając co roku przetarg na jego dostawy.

• Siano nie pochodziło od niemieckiego dostawcy. W 2026 roku Warszawskie ZOO zakontraktowało 90 ton siana od polskiego rolnika.
• Rynek dostawców siana zdolnych zapewnić wymaganą jakość i ilość siana, a jednocześnie gotowych wziąć udział w postępowaniu przetargowym jest niewielki, co zawęża także wybór oferentów, a bywało także powodem powtarzania postępowań przetargowych w ubiegłych latach.

Suszona lucerna

• Suszona lucerna została ostatnio zakupiona za ok. 8 tys. zł.
• Zakup został zrealizowany na podstawie rozeznania rynku zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie przeprowadzano przetargu na zakup lucerny, ponieważ wartość zamówienia nie przekroczyła kwoty wymaganej do zastosowania procedury.
• Lucerna pochodziła z upraw z południa Europy (hodowanej w Hiszpanii i Francji).
• Dystrybucję prowadziła firma niemiecka, natomiast transport realizował polski przewoźnik.
• Dla ograniczenia kosztów transportu dostawa została zorganizowana wspólnie z ZOO Chorzów. Ogrody zoologiczne współpracują ze sobą, dzieląc się wiedzą na temat najlepszych praktyk żywieniowych czy rekomendacji sprawdzonych producentów żywności, a także - z uwagi na podział kosztów – czasem także organizując wspólne transporty (w ubiegłym roku wspólny transport suszonej lucerny organizowały ogrody zoologiczne z Chorzowa, Poznania, Warszawy i Płocka).

Procedury zakupowe i zgodność z prawem

• Warszawskie ZOO jako jednostka budżetowa realizuje zakupy zgodnie z Ustawą o finansach publicznych i przepisami dotyczącymi zamówień publicznych.
• ZOO jest zobowiązane do wyboru produktów o najlepszej jakości przy zachowaniu najkorzystniejszych warunków cenowych.
• Zakupy od podmiotów działających na terenie innych państw Unii Europejskiej są zgodne z prawem i wynikają z zasad wspólnego rynku.
• O wyborze dostawcy decydują parametry jakościowe konkretnej partii produktu, a nie kraj pochodzenia.

Jakość suszonej lucerny i kryteria wyboru dostawcy

Najważniejszą kwestią w wyborze suszonej lucerny jest jej jakość i dostępność.

Procedura zakupu obejmuje:

1. sprawdzenie ceny i dostępności produktu,
2. pozyskanie próbek,
3. ocenę jakości,
4. ewentualne analizy laboratoryjnej wykonywanej w Polsce.

Zdaniem specjalistów ZOO (Kierownik Działu Żywienia Zwierząt posiada 20-letnie doświadczenie w zakresie żywienia zwierząt) najwyższej jakości suszona lucerna zazwyczaj pochodzi z południa Europy, gdzie panują lepsze warunki do jej suszenia po zbiorach; rośliny wysychają szybko, nie tracąc cennych dla zwierząt liści, a ryzyko rozrostu pleśni jest minimalne.

Suszona lucerna z Polski może być wysokiej jakości, jeśli podczas zbiorów i suszenia będzie panowała odpowiednia pogoda, bez deszczu. Jeśli proces suszenia przerywany jest moknięciem roślin, powstają dogodne warunki do rozwoju pleśni, a wielokrotne obracanie w celu wysuszenia rośliny prowadzi do obłamywania liści, przez co w efekcie produkt końcowy składa się głównie z łodyg, a to przekłada się na niską wartość pokarmową. Z kolei w lucernie zbieranej w zbyt późnej fazie wzrostu suche łodygi są bardzo kłujące, co jest niebezpieczne dla zwierząt żywionych lucerną (m.in. bongo i pudu), ponieważ może prowadzić do powstania ropnia w obrębie jamy ustnej i przełyku.  

W przypadku zielonki z lucerny takiej różnicy między roślinami z Polski i spoza kraju nie ma.

Ocena jakości suszonej paszy

Podstawowa ocena jakości lucerny i siana łąkowego przeprowadzana jest organoleptycznie i obejmuje ona ocenę:

• wyglądu: barwy, struktury i składu botanicznego
• zapachu.

Najważniejszym parametrem oceny suszonej paszy jest jej jakość mikrobiologiczna, dlatego w razie wątpliwości powstających przy ocenie organoleptycznej próbki mogą być są wysyłane do krajowych laboratoriów.

Mamy nadzieję, że nagłośnienie zakupów dla ZOO przełoży się na większe zainteresowanie dostawami pasz oraz szerszy udział w postępowaniach dostawców spełniających wymagania ogrodów zoologicznych. Przy wyborze dostawcy kluczowe znaczenie mają jakość produktu, bezpieczeństwo żywienia oraz ciągłość dostaw,  a Warszawskie ZOO niezmiennie pozostaje otwarte na współpracę ze wszystkimi podmiotami zdolnymi do spełnienia tych kryteriów.